Gruźlica

Gruźlica

Gruźlica jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie Mycobacterium tuberculosis. Wywołują ją również inne mikobakterie przenoszone między innymi przez bydło, jednakże jest to zjawisko rzadkie. Schorzenie to ma charakter przewlekły i nawracający, może dotykać każdego narządu i tkanki. Najczęstsza jest jednak gruźlica płuc. Zakażenie głównie dokonuje się drogą kropelkową, czyli wskutek wdychania powietrza wraz z kropelkami zakażonej śliny lub śluzu. Prątki mogą unosić się w powietrzu przez kilka godzin. Zwiększa to ryzyko zakażenia osób z otoczenia. W Polsce wskaźnik zapadalności wynosi ponad 40 chorych na 100 tysięcy ludności. Wprowadzone kilkadziesiąt lat temu obowiązkowe leczenie gruźlicy i prześwietlenia rentgenowskie płuc drastycznie zredukowały częstość występowania choroby. Jednakże ostatnie lata przynoszą nowe niepomyślne dane wskazujące na wzrost zachorowalności. Związany on jest z rozwijaniem się oporności bakterii na kolejne generacje antybiotyków. Sugeruje się także wpływ chorób obniżających odporność, a zwłaszcza AIDS.

Poszczególne stadia gruźlicy są podobne do tych w kile. Zwykle zakażenie pierwotne nie daje żadnych objawów. Przez wiele kolejnych lat zakażenie może mieć charakter utajony. Uaktywnienie choroby może nastąpić w każdym momencie osłabienia odporności organizmu. Infekcja rozwija się najczęściej w szczytowych partiach płuc, dotyczyć może jednak również nerek, kości długich, kręgów, węzłów chłonnych, opon mózgowo-rdzeniowych i innych narządów. Nieleczona gruźlica prowadzi do zniszczenia tkanki płucnej i śmierci.

Objawy

Gruźlica płuc w 80% jest uaktywnieniem utajnionej infekcji. Tylko w 20% rozwija się po pierwszym kontakcie z prątkami. Chory może nie odczuwać żadnych dolegliwości poza ogólnym zmęczeniem, mimo rozwinięcia pełnej gruźlicy. Najczęściej jednak występuje długotrwający kaszel, który bywa wiązany z paleniem papierosów lub niedawno przebytą infekcją. Początkowo występuje on tylko rano, chory wykrztusza niewielką ilość zielonej lub żółtej wydzieliny. Stopniowo wydzielina jest coraz bardziej obfita, pojawia się duszność, która może być wynikiem pęknięcia płuca lub gromadzenia się wysięku w opłucnej. Kolejnym etapem jest krwioplucie, w odkaszlanej wydzielinie pojawiają się skrzepy krwi lub świeża krew. Rozwijająca się gruźlica prowadzi do powikłań. Gdy ognisko gruźlicy znajdujące się tuż pod opłucną pęka, wtedy powstaje gruźlica opłucnej, objawiająca się najczęściej w postaci wysięku opłucnej. Potocznie zjawisko to nazywane jest ?wodą w płucach?. Jeśli zmiana jest rzeczywiście duża, to może ona pęknąć i uszkodzić oskrzele, co doprowadza do zapadnięcia płuca.

Badania diagnostyczne

Zawsze w przypadku podejrzenia gruźlicy płuc, wykonuje się zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej. Stwierdzić można na nim wieloguzkowe nacieki zwykle w górnych partiach płuc. Przeprowadza się także badanie plwociny i posiew tego materiału. W plwocinie można znaleźć prątki gruźlicy, jednakże ich obecność nie jest dowodem na gruźlicę. Posiew plwociny na specjalnych podłożach mikrobiologicznych wykazuje wzrost prątków po 10 dniach do 6 tygodni. Dużą pomoc w rozpoznaniu stanowi skórny odczyn tuberkulinowy Mantoux. Podskórnie wstrzykuje się 5 jednostek tuberkulinowego PPD. Zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia o średnicy powyżej 10 mm wskazuje na czynną gruźlicę.

W przypadku, gdy chorzy nie wykrztuszają plwociny, wykonuje się bronchofibroskopię, w której pobiera się specjalnym endoskopem wydzielinę oskrzeli.

Leczenie

Leczenie gruźlicy odbywa się przy pomocy kombinacji antybiotyków. Trwa ono minimum 6-9 miesięcy. Jest ono skuteczne. Stosuje się różne kombinacje i schematy chemioterapeutyków. Zwykle stosuje się tylko izoniazyd, gdy choroba przebiega bezobjawowo. Włącza się inne leki w bardziej skomplikowanych przypadkach (ryfampicynę, streptomycynę, etambutol, pirazynamid i inne).

Profilaktyka
W Polsce obowiązkowe są szczepienia przeciwko gruźlicy szczepionką BCG w schemacie: w 1 dobie życia, 12 miesiącu życia, 7 roku życia, 12 roku, 18 roku życia (patrz Kalendarz szczepień ? uwagi).

Top